Yer sayyorasi haqida 20 ta qiziqarli maʼlumot

Yer sayyorasi haqida 20 ta qiziqarli maʼlumot
Yer — biz yashayotgan, hayot mavjudligi hozircha aniq tasdiqlangan yagona sayyora. U Quyosh tizimining uchinchi sayyorasi boʻlib, okeanlari, togʻlari, oʻrmonlari va rang-barang tabiati bilan ajralib turadi. Ammo Yer haqida koʻpchilik bilmaydigan juda qiziqarli maʼlumotlar ham bor.
Yer sayyorasi haqida 20 ta qiziqarli fakt
1. Yer taxminan 4,5 milliard yoshda
Olimlarning hisob-kitoblariga koʻra, Yer taxminan 4,54 milliard yil avval shakllangan. Oʻsha davrda Quyosh tizimi ham endigina vujudga kelayotgan edi.
2. Yer Quyoshdan uchinchi sayyora
Quyosh tizimida Merkuriy va Veneradan keyin Yer joylashgan. Quyoshdan oʻrtacha masofasi taxminan 150 million kilometrni tashkil qiladi.
3. Yer yuzasining katta qismi suv bilan qoplangan
Sayyoramiz yuzasining taxminan 71 foizini suv egallaydi. Shu sababli Yer kosmosdan koʻk rangda koʻrinadi va uni koʻpincha “Moviy sayyora” deb atashadi.
4. Yerning yagona tabiiy yoʻldoshi bor
Yerning bitta tabiiy yoʻldoshi — Oy mavjud. Oy dengiz va okeanlardagi suv koʻtarilishi hamda qaytishiga katta taʼsir koʻrsatadi.
5. Yer doimiy harakatda
Yer oʻz oʻqi atrofida aylanadi va bir vaqtning oʻzida Quyosh atrofida harakatlanadi. Shu harakatlar kun va tun hamda yil almashishiga sabab boʻladi.
6. Bir kun toʻliq 24 soat emas
Yer yulduzlarga nisbatan oʻz oʻqi atrofida taxminan 23 soat 56 daqiqada bir marta aylanadi. Quyoshga nisbatan oʻrtacha kun esa 24 soat deb hisoblanadi.
7. Fasllar Yer oʻqining qiyaligi tufayli yuzaga keladi
Yer oʻqi taxminan 23,4 daraja qiyshaygan. Yer Quyosh atrofida aylanganda shu qiyalik sababli turli hududlarga tushadigan quyosh nuri miqdori oʻzgaradi va fasllar almashadi.
8. Yer mukammal shar shaklida emas
Yer qutblar tomon biroz yassilangan, ekvator atrofida esa sal kengroq. Bunga sayyoraning oʻz oʻqi atrofida aylanishi sabab boʻladi.
9. Atmosferamizning asosiy qismi azotdan iborat
Yer atmosferasining taxminan 78 foizi azot, 21 foizi kisloroddan tashkil topgan. Qolgan qismini argon, karbonat angidrid va boshqa gazlar tashkil etadi.
10. Yerning magnit maydoni mavjud
Yerning tashqi suyuq yadrosidagi harakatlar magnit maydonini hosil qiladi. Bu maydon Quyosh shamolidagi zaryadlangan zarrachalarning bir qismini qaytarib, sayyoramizni himoya qilishga yordam beradi.
11. Shimoliy yogʻdu magnit qutblar yaqinida paydo boʻladi
Quyoshdan kelgan zaryadlangan zarrachalar atmosferadagi gazlar bilan taʼsirlashganda rang-barang yorugʻliklar paydo boʻladi. Bu hodisa shimoliy va janubiy qutb yogʻdulari deb ataladi.
12. Yerning ichki qismi juda issiq
Yer ichki yadro harorati taxminan 5 400 daraja Selsiyga yetishi mumkin. Bu harorat Quyosh sirtidagi haroratga yaqin.
13. Materiklar harakatlanadi
Yer poʻstlogʻi bir nechta yirik va kichik tektonik plitalarga boʻlingan. Ular juda sekin harakatlanadi. Ushbu jarayon zilzilalar, vulqonlar va togʻlarning shakllanishiga sabab boʻladi.
14. Eng uzun tog‘ tizmasi okean ostida joylashgan
Dunyoning eng uzun tog‘ tizimlaridan biri okeanlar tubidagi oʻrta okean tizmasidir. U minglab kilometrga choʻzilgan.
15. Koʻplab vulqonlar okean tubida yashiringan
Yer yuzidagi vulqonlarning juda katta qismi suv ostida joylashgan. Shu sababli ularning koʻpchiligini oddiy koʻz bilan koʻrish qiyin.
16. Yerda suv uch xil holatda uchraydi
Suv sayyoramizda suyuq, qattiq va gaz holatida mavjud. Okeanlar, muzliklar, qor va atmosferadagi suv bugʻlari bunga misoldir.
17. Quyosh nuri Yerga taxminan 8 daqiqada yetib keladi
Quyoshdan chiqqan yorugʻlik Yerga oʻrtacha 8 daqiqa 20 soniyada yetib keladi. Demak, biz Quyoshni aslida bir necha daqiqa avvalgi holatida koʻramiz.
18. Yerning tabiiy halqalari yoʻq
Saturn kabi ayrim sayyoralarda halqalar mavjud, ammo Yerda bunday doimiy tabiiy halqalar yoʻq.
19. Atmosfera koʻplab meteoroidlarni parchalab yuboradi
Kosmosdan kelayotgan koʻplab kichik meteoroidlar atmosferaga kirganda qizib, yorug‘ iz qoldiradi va parchalanib ketadi. Biz ularni osmonda “uchar yulduzlar” sifatida koʻramiz.
20. Yer — biz bilgan hayot maskani
Hozircha olimlar koinotda Yerdan tashqarida hayot mavjudligini ishonchli tarzda tasdiqlashmagan. Shu sababli sayyoramiz hayot haqidagi tadqiqotlarda alohida ahamiyatga ega.
Xulosa
Yer oddiy sayyora emas. Uning okeanlari, atmosferasi, magnit maydoni, togʻlari va tirik tabiat olami oʻzaro bogʻliq murakkab tizimni tashkil etadi. Sayyoramiz haqida qancha koʻp maʼlumotga ega boʻlsak, uni asrash va kelajak avlodlarga sogʻlom holda yetkazish shunchalik muhimligini anglaymiz.
Izohlar
0Hozircha izoh yoʻq — birinchi boʻlib fikr bildiring!