Инсон танаси: сиз билмаган 25 та ҳайратланарли факт

Инсон танаси: сиз билмаган 25 та ҳайратланарли факт
Инсон танаси — табиат яратган энг мураккаб биологик тизимлардан биридир. Унда миллиардлаб ҳужайралар, турли органлар ва мураккаб биологик жараёнлар биргаликда ишлайди. Инсон мияси фикрлаш, юрак қон айланиши, ўпкалар эса нафас олиш жараёнини бошқаришда муҳим рол ўйнайди.
Биз ҳар куни танамиздан фойдаланамиз, аммо унинг қандай ишлаши ҳақида кўпчилик билмайдиган қизиқарли маълумотлар жуда кўп. Ушбу мақолада инсон танаси ҳақидаги 25 та ҳайратланарли илмий факт билан танишамиз.
1. Инсон мияси — энг мураккаб органлардан бири
Инсон мияси тахминан 86 миллиард нейрон, яъни нерв ҳужайраларидан ташкил топган. У фикрлаш, хотира, ҳис-туйғулар, ҳаракат ва бошқа кўплаб жараёнларни бошқаради.
2. Юрак бир кунда минглаб литр қон ҳайдайди
Юрак организмнинг асосий қон айланиш насоси ҳисобланади. Вояга етган инсоннинг юраги тинч ҳолатда бир дақиқада ўртача 60–100 марта уриши мумкин. Бир кунда юрак тахминан 7 000–8 000 литр қонни ҳайдайди.
3. Инсон танасида 206 та суяк бор
Вояга етган инсон скелетида одатда 206 та суяк мавжуд. Янги туғилган чақалоқларда эса суяклар сони кўпроқ бўлади. Ўсиш давомида айрим суяклар бир-бири билан қўшилиб кетади.
4. Тери инсон танасининг энг катта органидир
Тери инсон организмини ташқи муҳитдан ҳимоя қилади. У тана ҳароратини бошқариш, сезги ва суюқлик мувозанатини сақлашда иштирок этади. Вояга етган инсон терисининг юзаси тахминан 1,5–2 квадрат метрни ташкил қилиши мумкин.
5. Инсон кўзлари миллионлаб рангларни фарқлайди
Кўзлар ёруғликни қабул қилиб, мияга маълумот юборади. Инсоннинг рангларни кўриш қобилияти кўз тўр пардасидаги махсус конус ҳужайралари орқали амалга ошади. Нормал ранг кўришга эга инсон жуда кўп ранг ва уларнинг тусларини фарқлай олади.
6. Ўпкалар нафас олиш учун жуда катта юзага эга
Ўпкаларда миллионлаб алвеолалар мавжуд. Алвеолалар орқали кислород қонга ўтади, карбонат ангидрид эса ташқарига чиқарилади. Алвеолаларнинг умумий юзаси тахминан 50–75 квадрат метрга етиши мумкин.
7. Ошқозон кислотаси жуда кучли
Ошқозонда хлорид кислотаси ишлаб чиқарилади. Унинг ёрдамида овқат ҳазм бўлишига шароит яратилади ва айрим микроорганизмлар зарарсизлантирилади. Ошқозоннинг ички шиллиқ қавати уни кислотанинг зарарли таъсиридан ҳимоя қилади.
8. Инсон танасида миллиардлаб микроорганизмлар яшайди
Инсон организмида, айниқса ичакларда, жуда кўп микроорганизмлар мавжуд. Уларнинг умумий мажмуаси микробиом деб аталади. Улар овқат ҳазм қилиш, айрим витаминларни ишлаб чиқариш ва иммун тизими фаолиятида иштирок этади.
9. Қон бутун тана бўйлаб ҳаракатланади
Қон кислород, озиқ моддалар ва гормонларни ҳужайраларга етказади. Шунингдек, чиқинди моддаларни олиб чиқишда иштирок этади. Вояга етган инсон танасида одатда 4–6 литр атрофида қон бўлади.
10. Инсон бурни триллионлаб ҳидларни фарқлаши мумкин
Бурун ҳид билиш тизимининг асосий қисми ҳисобланади. Ундаги ҳид ретсепторлари турли кимёвий моддаларни аниқлайди. Ҳид билиш қобилияти инсоннинг таъм сезиши ва атроф-муҳитни англашига ҳам ёрдам беради.
11. Соч ва тирноқлар доим ўсиб боради
Сочлар теридаги махсус фолликулалардан ўсади. Бошдаги сочлар ўртача бир ойда тахминан 1 сантиметрга яқин ўсиши мумкин. Қўл тирноқлари эса ойига ўртача 3 миллиметр атрофида ўсади.
12. Инсон уйқу вақтида ҳам фаол ишлайди
Уйқу вақтида мия фаолияти тўхтамайди. Мия хотирани мустаҳкамлаш, маълумотларни қайта ишлаш ва бошқа муҳим жараёнларда давом этади. Уйқу организмнинг тикланиши учун жуда муҳим.
13. Тил мушаклардан ташкил топган
Тил овқатни чайнаш, ютиш, гапириш ва таъмни сезишда қатнашади. У бир нечта ўзаро боғланган мушаклардан ташкил топган мураккаб органдир.
14. Инсон қулоқлари мувозанатни сақлашга ёрдам беради
Ички қулоқда вестибуляр тизим жойлашган. У бошнинг ҳолати ва ҳаракатини сезишга ёрдам беради. Шу сабабли қулоқлар фақат эшитиш эмас, балки мувозанат учун ҳам муҳимдир.
15. Бармоқларнинг излари ҳар бир инсонда ўзига хос
Бармоқ учларидаги тери чизиқлари индивидуал нақшларга эга. Ҳатто бир тухумдан ривожланган эгизакларнинг ҳам бармоқ излари бир хил бўлмайди. Шу сабабли бармоқ излари шахсни аниқлашда қўлланилади.
16. Инсон танасида жуда кўп қон томирлари мавжуд
Артериялар, веналар ва капиллярлар қон айланиш тизимини ташкил қилади. Уларнинг умумий узунлиги катта ёшли инсонда тахминан 100 000 километрга етиши мумкинлиги ҳисоблаб чиқилган.
17. Жигарнинг тикланиш хусусияти бор
Жигар инсон танасидаги энг муҳим органлардан биридир. У моддалар алмашинуви, заҳарли моддаларни қайта ишлаш, ўт суюқлигини ишлаб чиқариш ва энергия захирасини сақлашда қатнашади. Жигар ўз тўқимасининг бир қисмини йўқотганидан кейин ҳам қайта ўсиш хусусиятига эга.
18. Инсон юраги электр сигналлари ёрдамида ишлайди
Юракнинг қисқариши махсус электр импулслар орқали бошқарилади. Бу импулслар юракнинг табиий ритм ҳосил қилувчи тизимида пайдо бўлади. Электрокардиограмма (ЭКГ) ёрдамида юракнинг электр фаолиятини текшириш мумкин.
19. Кўз ёшлари фақат йиғлаш учун эмас
Кўз ёшлари кўз юзасини намлайди, тозалайди ва ҳимоя қилади. Улар кўзнинг нормал ишлаши учун зарур. Йиғлаш пайтида эса ҳиссий ҳолат билан боғлиқ кўз ёшлари ҳам ажралади.
20. Инсон танаси ҳароратни бошқаради
Организм тана ҳароратини одатда маълум чегарада ушлаб туради. Иссиқ пайтда терлаш орқали тана совийди, совуқда эса мушакларнинг титраши иссиқлик ҳосил қилишга ёрдам беради.
21. Инсон танаси доим ҳужайраларни янгилайди
Организмдаги кўплаб ҳужайралар вақт ўтиши билан нобуд бўлади ва уларнинг ўрнини янги ҳужайралар эгаллайди. Бу жараён тўқималарнинг янгиланиши деб аталади. Аммо барча ҳужайралар бир хил тезликда янгиланмайди.
22. Инсон мияси оғриқни бевосита сезмайди
Мия тўқимасининг ўзида оғриқни сезувчи ретсепторлар мавжуд эмас. Бироқ мия атрофидаги пардалар, қон томирлари ва бошқа тузилмалар оғриқни сезиши мумкин. Шу сабабли бош оғриғи юзага келади.
23. Инсон танасидаги энг кичик суяк қулоқда жойлашган
Ўрта қулоқда учта майда суяк мавжуд: болғача, сандон ва узанги. Улар орасида узанги суяги инсон танасидаги энг кичик суяк ҳисобланади.
24. Ичаклар овқат ҳазм қилишда муҳим рол ўйнайди
Ингичка ичакнинг узунлиги вояга етган инсонда одатда бир неча метрни ташкил қилади. Унда озиқ моддаларнинг катта қисми сўрилади. Йўғон ичак эса сув ва айрим электролитларни сўриб олишда иштирок этади.
25. Инсон танаси кунига минглаб нафас олади
Вояга етган инсон тинч ҳолатда бир дақиқада ўртача 12–20 марта нафас олади. Бу бир кунда тахминан 17 000–29 000 марта нафас олиш демакдир. Нафас олиш организмни кислород билан таъминлаш учун зарур.
Хулоса
Инсон танаси жуда мураккаб ва ажойиб биологик тизимдир. Мия, юрак, ўпка, жигар ва бошқа органлар биргаликда ишлаб, организмнинг ҳаёт фаолиятини таъминлайди.
Юқоридаги 25 та факт инсон организми ҳақида билишимиз керак бўлган қизиқарли маълумотларнинг кичик бир қисмидир. Инсон танасини ўрганиш орқали соғлом турмуш тарзининг аҳамиятини янада яхшироқ тушуниш мумкин.
Изоҳлар
0Ҳозирча изоҳ йўқ — биринчи бўлиб фикр билдиринг!